آنچه در این مطلب می خوانید:
آیا می‌دانید اهمیت یک مناقصه چه تاثیری بر قیمت‌های پیشنهادی دارد؟ پاسخ این سؤال را می‌توان در مفهوم ضریب اهمیت مناقصه پیدا کنید.
اگر می‌خواهید بدانید ضریب اهمیت مناقصه چیست و چگونه تعیین می‌شود، در این راهنما از مجله هزاره، با مفهوم، عوامل مؤثر و تفاوت آن با ضریب مناقصه (t) آشنا می‌شوید. سپس نحوه اعمال این ضریب در تعیین دامنه قیمت‌های متناسب پیشنهادی را بررسی می‌کنیم.
تعریف ضریب اهمیت مناقصه
ضریب اهمیت مناقصه (t) یک شاخص کیفی نیست، بلکه عددی آماری بین ۰٫۹ تا ۱٫۵ است. در واقع این ضریب «میزان انعطاف‌پذیری و ریسک‌پذیری کارفرما» را در پذیرش قیمت‌ها نشان می‌دهد و مشخص‌می‌کند که دامنه قیمت‌های مورد قبول چقدر می‌تواند از میانگین پیشنهادات فاصله داشته باشد.
کاربرد ضریب اهمیت مناقصه
“ضریب اهمیت مناقصه” در تعیین دامنه قیمت‌های متناسب نقش یک فیلتر را دارد؛ یعنی کمک می‌کند قیمت‌های بیش از حد پایین یا بالا از محدوده قابل قبول مناقصه خارج شوند.
در واقع کاربرد ضریب اهمیت در محاسبات مربوط به میانگین و تعیین سقف و کف دامنه قیمت‌های متناسب است. به این ترتیب، رقابت قیمتی کنترل می‌شود تا پیشنهادهای غیرمتعارف، تعادل و امکان اجرای منطقی پروژه را به خطر نیندازند. به طورکلی، مهم‌ترین کاربردهای ضریب اهمیت مناقصه در چند مورد زیر خلاصه می‌شوند:
- مشخص‌کردن سقف و کف قیمت‌های قابل قبول
- حذف پیشنهادهای قیمتی بسیار پایین و بالا و غیرواقعی
- اعتبارسنجی پیشنهاد مالی
- اعلام میزان اهمیت مناقصه پیش از گشایش پاکت قیمت
مبانی قانونی ضریب اهمیت مناقصه
مبنای تعیین ضریب اهمیت مناقصه، “دستورالعمل تعیین دامنه قیمت‌های متناسب پیشنهادی” است. طبق ماده ۲۰ قانون برگزاری مناقصات این ضریب به کارفرمایان دولتی اجازه می‌دهد؛ برای حفظ منافع بیت‌المال از پذیرش قیمت‌های غیرواقعی جلوگیری کند.
فرمول محاسبه امتیاز با ضریب اهمیت مناقصه
ضریب اهمیت مناقصه (t) فرمول مستقلی برای محاسبه ندارد؛ بلکه مقدار آن از روی یک جدول قانونی و بر اساس “حجم مالی پروژه” و میزان اهمیت مناقصه تعیین می‌شود. اما این ضریب مستقیماً در فرمول تعیین خط قرمزهای قیمت (دامنه متناسب C₁ و C₂) کاربرد دارد.
فرمول محاسباتی که «ضریب اهمیت» در آن نقش کلیدی ایفا می‌کند به شرح زیر است:
- فرمول حداقل قیمت مجاز (کف قیمت) : ( C₁ = m′ − (t × s
- فرمول حداکثر قیمت مجاز (سقف قیمت): ( C₂ = m′ + (t × s
در این فرمول، m′ میانگین اصلاح‌شده و s′ انحراف معیار اصلاح‌شده قیمت‌های پیشنهادی است. ضریب t نیز میزان باز یا بسته بودن دامنه قیمت‌ها نسبت به میانگین را مشخص می‌کند.
نحوه تعیین ضریب اهمیت مناقصه
ضریب مناقصه (t) بر اساس دو عامل تعیین می‌شود؛ یکی میزان اهمیت مناقصه و دیگری تعداد پیشنهادهای قیمت تأییدشده. برای هر ترکیب از این دو عامل، مقدار مشخصی در جدول شماره یک دستورالعمل در نظر گرفته شده است.
بنابراین ضریب اهمیت مناقصه محاسبه نمی‌شود؛ بلکه مقدار آن از جدول استخراج و توسط کمیسیون مناقصه به مناقصه‌گران اعلام می‌شود.
نحوه اعمال ضریب اهمیت در تعیین دامنه قیمت مناقصه
برای اعمال ضریب اهمیت (t) ابتدا میزان اهمیت مناقصه (Pb) مشخص می‌شود. میزان اهمیت مناقصات براساس جدول زیر تعیین می‌شود:
| میزان اهمیت | مبلغ برآورد پروژه |
| متوسط | تا ۱۰۰ برابر نصاب معاملات متوسط |
| زیاد | بیش از ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر نصاب معاملات متوسط |
| بسیار زیاد | بیش از ۱۰۰۰ برابر نصاب معاملات متوسط |
پس از اینکه رتبه معامله مشخص شد، کمیسیون مناقصه با توجه به تعداد مناقصه‌گران مقدار ضریب t را تعیین می‌کند. سپس این ضریب در محاسبه دامنه قیمت‌های متناسب به کار می‌رود و حد پایین و بالای قیمت‌ها را مشخص می‌کند.
مثال محاسبه ضریب اهمیت در ارزیابی یک مناقصه
فرض کنید مبلغ برآورد یک پروژه ۱۰۰ میلیارد تومان و نصاب معاملات متوسط ۲ میلیارد تومان باشد. پس ابتدا باید درجه اهمیت مناقصه را محاسبه کنید، سپس با فرض اینکه ۵ پیشنهاد قیمت تأییدشده وجود داشته باشد مراحل زیر را انجام دهید:
- تعیین درجه اهمیت پروژه: اول باید ببینیم این پروژه چقدر بزرگ و مهم است. برای این کار، مبلغ پروژه را تقسیم بر سقف معاملات متوسط می‌کنیم: شاخص اندازه پروژه=۱۰۰میلیاردتومان۲میلیاردتومان=
طبق قانون، این عدد (۵۰) بین ۱ تا ۱۰۰ است؛ پس پروژه ما در دسته «پروژه‌های با اهمیت متوسط» قرار می‌گیرد.
- استخراج ضریب اهمیت از جدول: با توجه به اهمیت پروژه (متوسط) و فرض حضور ۵ شرکت‌کننده، ضریب t از جدول سازمان برنامه استخراج می‌شود: ضریب جدول (t): ۱.۳
- محاسبه بازه قیمت مجاز: فرض کنید میانگین پیشنهادها ۱۰۵ میلیارد و اختلاف آن‌ها (انحراف معیار) ۵ میلیارد است. ضریب اهمیت جدول (۱.۳) را در این اختلاف قیمت ضرب می‌کنیم: بازه مجاز=.۵میلیارد=۶.۵میلیاردتومان
حالا سقف و کف قیمت‌های قبولی را مشخص می‌کنیم:
- حداکثر قیمت مجاز: ۱۰۵+۶.۵= ۱۱۱.۵ میلیارد تومان
- حداقل قیمت مجاز: ۱۰۵-۶.۵= ۹۸.۵ میلیارد تومان
در‌نتیجه هر پیمانکاری که قیمتی بین ۹۸.۵ تا ۱۱۱.۵ میلیارد تومان داده باشد، قیمت او منطقی است و وارد رقابت نهایی می‌شود. قیمت‌های خارج از این بازه حذف می‌شوند.
عوامل تعیین‌کننده میزان اهمیت مناقصه
میزان ضریب مناقصه (t) به دو عامل اصلی بستگی دارد؛ عامل اول، مبلغ برآورد پروژه است که سطح اهمیت مناقصه را مشخص می‌کند. عامل دوم، تعداد پیشنهادهای قیمت تأییدشده است که در کنار سطح اهمیت، مقدار نهایی t را از جدول دستورالعمل تعیین می‌کند.
تفاوت ضریب مناقصه با میزان اهمیت مناقصه
ضریب مناقصه (t) با میزان اهمیت مناقصه متفاوت است. میزان اهمیت مناقصه یک سطح کیفی است که با توجه به شرایط پروژه تعیین می‌شود؛ این میزان اهمیت معمولاً در سه سطح متوسط، زیاد و بسیار زیاد قرار می‌گیرد. اما ضریب مناقصه (t)، یک عدد مشخص است که بر اساس سطح اهمیت و تعداد پیشنهادهای قیمت تایید شده، از جدول دستورالعمل استخراج می‌شود.
به بیان ساده، ابتدا اهمیت مناقصه مشخص می‌شود و سپس بر اساس آن و تعداد پیشنهادهای معتبر، ضریب t تعیین می‌شود. در‌نهایت، ضریب مناقصه(t) در محاسبه دامنه قیمت‌های متناسب پیشنهادی به کار می‌رود.
