آنچه در این مطلب می خوانید:
بیش از ۶۰٪ پروژههای دولتی با مشکلات اجرایی و مالی مواجه میشوند؛ بسیاری از این چالشها با آگاهی از پاسخ به سؤال مناقصه بهویژه «مناقصه یک مرحلهای چیست؟» قابل پیشگیری هستند.
اگر میخواهید بدانید مناقصه تک مرحلهای چیست و چگونه برگزار میشود، چه تفاوتی با انواع دیگر مناقصه دارد، یا میخواهید با قوانین، شرایط و کاربرد مناقصه تک مرحلهای آشنا شوید، این مقاله راهنمای کاملی برای شماست. با ما همراه باشید تا بهسادگی وارد فرآیند رقابت در مناقصههای تک مرحلهای شوید و شانس خود را برای برنده شدن در این نوع مناقصه افزایش دهید.
مناقصه یک مرحلهای چیست؟
مناقصه یک مرحلهای؛ روشی رسمی برای خرید کالا، خدمات یا اجرای پروژه است که در آن بررسی پیشنهادهای فنی و مالی بهصورت همزمان انجام میشود و برنده در همان مرحله نخست مشخص میگردد. به عبارتی در این نوع مناقصه، نیازی به ارزیابی فنی و بازرگانی جداگانه پیشنهادها نیست و بازگشایی پاکتهای پیشنهاد (فنی و مالی)و تعیین برنده نهایی همزمان انجام میشود.
این روش نسبت به مناقصه دو مرحلهای سریعتر و سادهتر است؛ زیرا در مناقصه یک مرحلهای، صلاحیت فنی مناقصهگران از پیش تایید شده یا نیازی به بررسی تخصصی مجدد ندارد و قیمت پیشنهادی (کمترین قیمت) ملاک اصلی و نهایی برای انتخاب برنده است.
کاربرد مناقصه یک مرحله ای
کاربرد مناقصه یک مرحلهای زمانی است که موضوع معامله از نظر فنی دقیق، استاندارد و کمریسک باشد و نیازی به ارزیابی تخصصی و چندمرحلهای نداشته باشد؛ به عبارتی، این روش بیشتر مناسب برای خرید کالاها یا خدمات عمومی است که مشخصات فنی آنها پیچیده یا خاص نیست یا مشخصات فنی آنها از پیش بهطور دقیق تعیین شده و ابهامی در کیفیت یا نحوه اجرا وجود ندارد.
به طورکلی مهمترین موارد کاربرد مناقصه یک مرحلهای عبارتند از:
- خرید کالاهای عمومی و استاندارد با مشخصات فنی مشخص.
- تأمین تجهیزات یا مصالحی که کیفیت آنها قابل اندازهگیری و مقایسه مستقیم است.
- اجرای پروژههای ساده با شرح خدمات شفاف.
- قراردادهایی که صلاحیت فنی پیمانکاران از قبل احراز شده است.
انواع مناقصه یک مرحله ای
بر اساس نحوه دعوت از مناقصهگران، مناقصه یکمرحلهای خود به دو دستهی اصلی تقسیم میشود؛ یکی مناقصه محدود یک مرحله ای و دیگری عمومی یک مرحله ای. البته هریک از این نوع مناقصات یک مرحلهای، میتوانند دارای ارزیابی کیفی باشند. بنابراین لیست انواع مناقصه یک مرحله ای عبارتنداز:
مناقصه محدود یک مرحله ای
مناقصه محدود یک مرحلهای به جای عموم، بین پیمانکاران واجد صلاحیت برگزار میشود؛ به عبارتی، فراخوان مناقصه فقط برای پیمانکاران واجد صلاحیت ارسال میشود و فراخوان عمومی منتشر نمیگردد. نام این پیمانکاران در «فهرست کوتاه» قراردارد و توان فنی و اجرایی آنها از قبل تایید شده است. کاربرد این روش معمولاً برای پروژههای تخصصی، حساس یا محدود به پیمانکاران خاص استفاده میشود.
مناقصه عمومی یک مرحله ای
مناقصه عمومی یک مرحله ای روشی است که فراخوان آن از طریق آگهی عمومی منتشر میشود و همه تأمینکنندگان یا پیمانکاران واجد شرایط میتوانند در آن شرکت کنند.
مناقصه یک مرحله ای با ارزیابی کیفی
مناقصه یک مرحلهای با ارزیابی کیفی؛ روشی ترکیبی است که در آن کارفرما پیش از بازگشایی قیمتها، ابتدا صلاحیت و توانمندی مناقصهگران را بررسی میکند. در این روش، پس از اینکه لیست کوتاه از مناقصه گران واجد شرایط تهیه شد، پاکتهای قیمت (پاکت ج) آنها در یک جلسه باز شده و کمترین قیمت بدون نیاز به ارزیابی فنی پیچیده، برنده را تعیین میکند
این روش زمانی کاربرد دارد که کارفرما میخواهد سرعت مناقصه یک مرحلهای را حفظ کند، اما در عین حال از انتخاب پیمانکار صرفاً بر اساس قیمت پایین و بدون سابقه کافی جلوگیری کند. توجه داشته باشید که «ارزیابی کیفی» (بررسی سوابق و توان شرکت) با «ارزیابی فنی» (بررسی جزئیات طرح) متفاوت است و در این نوع مناقصه، ارزیابی فنی پروژه انجام نمیشود. به طور کلی انواع مناقصه یک مرحله ای با ارزیابی کیفی عبارتنداز:
- مناقصه عمومی یک مرحله ای با ارزیابی کیفی: فرآیندی است که در آن کارفرما از طریق فراخوان عمومی، ابتدا صلاحیت عمومی و توانمندی شرکتکنندگان را میسنجد و سپس برنده را صرفاً بر اساس کمترین قیمت انتخاب میکند.
- مناقصه محدود یک مرحله ای با ارزیابی کیفی: فرآیندی است که در آن دستگاه مناقصهگزار از طریق استعلام، فهرست کوتاهی از تامینکنندگان واجد صلاحیت را تشکیل داده، سپس تنها از آنها برای شرکت در یک جلسه گشایش پاکت (فنی، مالی) دعوت میکند.
- مناقصه یک مرحله ای با ارزیابی فشرده: در این روش پاکتهای فنی و مالی بهطور همزمان باز میشوند و بررسی کیفیت و قیمت در یک فرآیند کوتاه انجام میگیرد و برنده بر اساس بالاترین امتیاز ترکیبی (کیفیت و قیمت مناسب) انتخاب میشود. این روش مناسب پروژههای با فوریت است.
مراحل و نحوه برگزاری مناقصه یک مرحله ای
مناقصه تک مرحلهای؛ معمولاً برای معاملاتی که مشخصات فنی دقیق و استاندارد دارند و پیچیدگی فنی بالایی ندارند، استفاده میشود. برای اطلاع از مراحل و نحوه برگزاری مناقصه یک مرحلهای میتوانید، لیست زیر را بررسی کنید:
- تامین منابع مالی: اولین قدم، اطمینان از تامین اعتبارات لازم برای پروژه است.
- تهیه اسناد مناقصه: اسناد شامل شرح کار، شرایط قرارداد و نحوه ارائه پیشنهاد تهیه میشود و در آن نیازی به ارزیابی فنی جداگانه نیست.
- ارزیابی کیفی (در صورت لزوم): صلاحیت و توانمندی شرکتکنندگان پیش از بررسی قیمت سنجیده میشود.
- انتشار فراخوان مناقصه: آگهی مناقصه یک مرحلهای در روزنامههای کثیرالانتشار یا سامانههای رسمی منتشر میشود.
- دریافت و تسلیم پیشنهادها: مناقصهگران تا مهلت مقرر پاکتهای تضمین، فنی و مالی را تحویل میدهند.
- گشایش پاکتها: پاکتهای فنی و مالی مناقصه تک مرحلهای بهصورت همزمان در یک جلسه باز میشوند.
- ارزیابی و تعیین برنده: پیشنهادهای واجد شرایط بررسی و مناسبترین قیمت یا امتیاز انتخاب میشود.
- انعقاد قرارداد: قرارداد با برنده نهایی پیش از پایان اعتبار پیشنهادها امضا میگردد.
قانون و شرایط برگزاری مناقصه یک مرحله ای
هرگاه دستگاه اجرایی بتواند بدون نیاز به کمیته فنی، کیفیت کار را از قبل احراز کند، از مناقصه یک مرحله ای برای معاملات استفاده میکند. زیرا طبق ماده ۴ قوانین مناقصات؛ مناقصه یک مرحلهای نیازی به ارزیابی فنی و بازرگانی (کمیته فنی) ندارد و پاکتها در یک جلسه باز میشوند. به علاوه این روش بر صرفهجویی در زمان و هزینه برای انتخاب پیمانکار یا تامینکننده تمرکز دارد.
به طورکلی مهمترین قوانین و شرایط مناقصه یک مرحلهای عبارتنداز:
- ارائه تضمین: ارائه تضمین طبق اسناد مناقصه برای شرکت در مناقصه الزامی است.
- نحوه گشایش پاکتها (ماده ۴): پاکتهای فنی و مالی همزمان باز شده و برنده مناقصه در همان جلسه مشخص میشود.
- انتشار فراخوان (ماده ۱۳): فراخوان باید ۲ تا ۳ نوبت در روزنامههای کثیرالانتشار یا سامانههای رسمی منتشر شود.
- محتوای فراخوان: شامل نام و نشانی مناقصهگر، نوع و کیفیت کالا یا خدمات، میزان تضمین، زمان و مکان تحویل و گشایش پیشنهادها و مبلغ برآورد است.
نحوه شرکت در مناقصه یک مرحله ای
تمامی مناقصات دولتی در سامانه ستاد ایران انجام میشود. پس اولین قدم برای شرکت در مناقصه یک مرحلهای ثبتنام و عضویت در سامانههای رسمی مناقصه و مزایده است. اگر به دنبال مراحل اصلی شرکت در مناقصه یکمرحلهای هستید، موارد لیست زیر را گام به گام اجرا کنید:
- ثبتنام در سامانه ستاد ایران: تمامی مناقصات دولتی از طریق آن برگزار میشود.
- دریافت اسناد مناقصه: پس از انتشار آگهی، اسناد شامل دعوتنامه، دستورالعمل، فرمها و مشخصات فنی را از سامانه دریافت کنید.
- آمادهسازی مدارک و پاکات مناقصه:
- پاکت الف: ضمانتنامه شرکت در مناقصه (بانکی یا فیش واریزی).
- پاکت ب: مدارک فنی، رزومه و اسناد صلاحیت شرکت.
- پاکت ج (پیشنهاد قیمت): قیمت نهایی و بدون ابهام.
- بارگذاری مدارک در سامانه: مدارک را به صورت مهر و موم شده و طبق مهلت تعیین شده در سامانه بارگذاری کنید.
- جلسه گشایش پاکتها: در یک جلسه، پاکتهای فنی و مالی باز شده و برنده بر اساس پایینترین قیمت و حداقل صلاحیت فنی اعلام میشود.
نمونه اسناد مناقصه یک مرحله ای
اسناد مناقصه یکمرحلهای معمولاً در قالب سه پاکت جداگانه اما همزمان از مناقصهگران دریافت میشود؛ این اسناد شامل پاکت الف (تضمین مناقصه)، پاکت ب (مدارک فنی و رزومه) و پاکت ج (قیمت پیشنهادی مناقصه) هستند و برای خرید کالا یا خدمات ساده استفاده میشود که مشخصات فنی آنها کاملاً مشخص است.
برای تهیه اسناد مناقصه یکمرحلهای باید بدانید، یک نمونه استاندارد دفترچه مناقصه یکمرحلهای شامل موارد زیر است:
- دعوتنامه: شامل نام دستگاه مناقصهگزار، موضوع، زمان و محل تحویل اسناد.
- دستورالعمل شرکت در مناقصه: شرایط رد یا قبول پیشنهادات و نحوه تنظیم پاکتها.
- برگ پیشنهاد قیمت: فرم خامی که مناقصهگر قیمت پیشنهادی خود را در آن درج میکند.
- مشخصات فنی: شرح دقیق کالا یا خدمات مورد نیاز (Technical Specifications).
- پیشنویس قرارداد: شامل شرایط عمومی و خصوصی پیمان، نحوه پرداخت و جریمهها.
- نمونه فرمها: مانند نمونه ضمانتنامه پیشپرداخت یا حسن انجام تعهدات.
نکات مهم برای شرکت در مناقصه یک مرحلهای
برای شرکت موفق در مناقصه یک مرحلهای، مطالعه دقیق اسناد مناقصه، تهیه و تضمین پیشنهادهای فنی و مالی بسیار حیاتی است؛به علاوه، تکمیل دقیق فرمها و رعایت زمانبندی تحویل را نباید فراموش کرد. در این نوع مناقصه، تمامی پاکتها همزمان گشوده شده و برنده بر اساس قیمت و صلاحیت فنی حداقلی تعیین میشود.
به طور کلی برای بالا بردن شانس خود برای برنده شدن در مناقصه میتوانید، نکات کلیدی برای شرکت در مناقصات یک مرحلهای را در لیست زیر بررسی کنید:
- بررسی اسناد مناقصه: تمامی فایلها شامل اسناد فنی، پیمان و شرایط مناقصه را با دقت مطالعه کنید.
- تضمین شرکت در مناقصه: ضمانتنامه بانکی یا چک تضمین شده را با مبلغ دقیق و مدت اعتبار خواسته شده ارائه دهید.
- پیشنهاد قیمت: قیمت پیشنهادی باید دقیق و بدون ابهام باشد و پایینترین قیمت معمولاً برنده است، مشروط بر رعایت پیششرطها.
- مدارک فنی و صلاحیت: توان فنی، تجربه مشابه و مجوزهای قانونی را تکمیل و مهر و امضا کنید.
- زمان و مکان تحویل: پاکتهای مهر و موم شده (الف: تضمین، ب: فنی، ج: مالی) را پیش از پایان مهلت به آدرس اعلام شده تحویل دهید.
- ثبتنام در سامانه ستاد ایران: اکثر مناقصات دولتی از طریق سامانه ستاد ایران برگزار میشوند و ثبتنام در آن الزامی است.
- جلسه گشودن پیشنهادها: حضور یا اطلاع از جلسه گشایش پاکتها که در یک مرحله انجام میشود، ضروری است.
