آنچه در این مطلب می خوانید:
شرایط انجام یک مناقصه بدون برگزاری تشریفات آن چیست؟ پاسخ این سوال را می‌توانید در شرایط دریافت مجوز ترک تشریفات مناقصه پیدا کنید.
اگر می‌خواهید بدانید مجوز ترک تشریفات و شرایطی صدور آن چیست؟ در این راهنما از مجله هزاره با شرایط، دلایل و مراحل قانونی دریافت این مجوز آشنا می‌شوید. سپس مرجع صدور، اعتبار مجوز، نکات حقوقی و نمونه فرم درخواست ترک تشریفات را بررسی می‌کنیم تا دید روشنی از الزامات این فرایند داشته باشید.
مجوز ترک تشریفات مناقصه چیست؟
مجوز ترک تشریفات مناقصه؛ اجازه‌ی قانونی برای انجام معامله بدون برگزاری فرآیند معمول مناقصه است. دستگاه اجرایی طبق ماده ۲۷ قانون برگزاری مناقصات با دریافت این سند رسمی می‌تواند، خرید کالا، دریافت خدمات یا اجرای کار را بدون تشریفات مناقصه انجام دهد. اما صدور این مجوز به معنی انتخاب آزادانه هر پیمانکار یا تأمین‌کننده نیست.
شرایط صدور مجوز ترک تشریفات
صدور مجوز ترک تشریفات مناقصه، به رعایت شرایط مقرر در ماده ۲۸ قانون برگزاری مناقصات وابسته است. طبق این قانون، تهیه گزارش توجیهی و تایید هیئت سه نفره از مهم‌ترین شرایط صدور آن هستند. در‌واقع، صدور مجوز ترک تشریفات، صرفاً با اعلام نیاز دستگاه انجام نمی‌شود.
فهرست مهم‌ترین شرایط صدور مجوز ترک تشریفات عبارت‌اند‌از:
- ارائه گزارش توجیهی: دلیل ترک تشریفات باید توسط مناقصه گزار به‌صورت مستند در گزارش توجیهی ارائه شود.
- تأیید هیئت سه‌نفره: درخواست باید مطابق مقررات به تایید هیات مربوطه برسد.
- تامین اعتبار: اعتبار معامله باید در بودجه مصوب پیش‌بینی و تأمین شده باشد.
- تکمیل فرم درخواست: فرم‌های مجوز ترک تشریفات معمولاً در قالب فرم ۶ برگی، باید با امضای بالاترین مقام اجرایی دستگاه ارائه شود.
- رعایت نصاب معامله: در قراردادهای داخلی بیش از ۲۰۰ برابر نصاب معاملات کوچک و قراردادهای خارجی بیش از یک میلیون دلار، ارائه صورت‌جلسه هیئت سه‌نفره الزامی است.
دلایل صدور مجوز ترک تشریفات
ترک تشریفات زمانی انجام می‌شود که شرایط خاص، برگزاری مناقصه را دشوار یا غیرممکن کند. البته این شرایط باید مستند و قابل توجیه باشند. پس اگر به دنبال مهم‌ترین دلایل توجیهی صدور مجوز ترک تشریفات مناقصات هستید، لیست زیر را بررسی کنید:
- فوریت و کمبود زمان برای برگزاری مناقصه
- تحریم‌های اقتصادی و محدودیت در تأمین کالا یا خدمات
- انحصاری بودن تأمین‌کننده، فروشنده یا پیمانکارچ
- ملاحظات امنیتی و محرمانه
- جلوگیری از توقف خدمات عمومی
- صرفه و صلاح ادامه همکاری با پیمانکار قبلی
- وقوع حوادث غیرمترقبه و شرایط اضطراری
مرجع صدور مجوز ترک تشریفات
هیات سه نفره ترک تشریفات، مرجع اصلی بررسی و تایید ترک فرایند معمول مناقصات است. اما ترکیب این هیئت با توجه به نوع دستگاه اجرایی و مبلغ معامله متفاوت است. بنابراین، مرجع صدور مجوز برای همه دستگاه‌ها و معاملات یکسان نیست و به شرح زیر است:
| مرجع بررسی و صدور مجوز ترک تشریفات | وضعیت معامله |
| هیات سه‌نفره دستگاه اجرایی | تا ۵۰ برابر نصاب معاملات کوچک |
| هیأت سه‌نفره و سپس وزیر یا رئیس مؤسسه | بیش از ۵۰ برابر نصاب معاملات کوچک در وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی |
| هیأت سه‌نفره و سپس هیأت‌مدیره شرکت | بیش از ۵۰ برابر نصاب معاملات کوچک در شرکت‌های دولتی |
البته مقررات داخلی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و مؤسسات عمومی، می‌تواند در تعیین مرجع صدور ترک تشریفات مؤثر باشد. به همین دلیل، برای تشخیص مرجع نهایی باید نوع دستگاه، مبلغ معامله و مقررات حاکم بر آن همزمان بررسی شود.
مراحل صدور مجوز ترک تشریفات (گام‌به‌گام)
اولین قدم برای صدور مجوز ترک تشریفات، ارائه‌ی درخواست توسط مناقصه گزار است. این درخواست با تأیید مرجع صلاحیت‌دار و ثبت مستندات به تایید نهایی می‌رسد. پس ترتیب مراحل اصلی صدور این مجوز به صورت زیر است:
- درخواست واحد متقاضی: با ذکر دلایل فنی، مالی و حقوقی
- تهیه گزارش توجیهی ترک تشریفات: شامل، موضوع معامله و دلایل قانونی ترک تشریفات
- بررسی در کمیسیون ترک تشریفات: معمولاً: مقام مالی، فنی، حقوق
- تایید هیات سه نفره ترک تشریفات: بسته به سقف مبلغ معامله
- تصویب و صدور مجوز رسمی: توسط مقام صلاحیت‌دار
- تکمیل فرم‌های مربوطه: تکمیل فرم درخواست و دریافت امضاهای مربوط.
- ثبت و نگهداری مستندات: جهت پاسخگویی به دیوان محاسبات و بازرسی
موارد عدم صدور مجوز ترک تشریفات مناقصه
نبود دلایل توجیهی و عدم تایید هیات سه نفره مهم‌ترین دلیل برای صادر نشدن مجوز ترک تشریفات است. اما طبق قانون برگزاری مناقصات (مواد ۲۷ و ۲۸)، موارد اصلی که می‌تواند، باعث عدم صدور این مجوز شود عبارتند‌از:
- انقضای مهلت بودجه مناقصه
- نبود شرایط اضطراری واقعی
- قصور یا تأخیر دستگاه اجرایی
- عدم تأیید هیأت سه‌نفره
- وجود امکان برگزاری مناقصه
- نقص یا ناکافی بودن مستندات
اعتبار مجوز ترک تشریفات
مجوز ترک تشریفات مناقصه یا مزایده تاریخ انقضای ثابتی در قانون ندارد. بلکه اعتبار آن به بودجه سال مالی مربوط و مدت اجرای قرارداد مندرج در درخواست و مجوز وابسته است. بنابراین، پایان سال مالی لزوماً به معنی پایان مدت قرارداد نیست. ملاک اعتبار، مدت و شرایطی است که در مجوز و قرارداد تأیید شده است.
مجوز ترک تشریفات موردی و محدود به همان معامله است و قابل تعمیم به معاملات مشابه نیست. بنابراین، برای بررسی اعتبار هر مجوز باید موضوع معامله، مبلغ، مدت اجرا و وضعیت اعتبار بودجه همزمان بررسی شود.
نمونه گزارش توجیهی ترک تشریفات مناقصه
گزارش توجیهی ترک تشریفات مناقصه، ضرورت انجام معامله بدون برگزاری مناقصه را توضیح می‌دهد. در این سند کارشناسی شده دلایل فنی، اقتصادی یا اضطراری شرح داده می‌شود.
اگر به دنبال یک نمونه استاندارد از گزارش توجیهی ترک تشریفات مناقصه هستید، فرم زیر را بررسی کنید:
نمونه فرم درخواست مجوز ترک تشریفات مناقصه
فرم استاندارد و رسمی درخواست مجوز ترک تشریفات مناقصه دقیقاً یک فرم ۶ برگی است. این فرم اطلاعات معامله، مبلغ، مشخصات فنی و دلایل ترک تشریفات را پوشش می‌دهد و باید پس از تکمیل آن طبق دستورالعمل و امضای مقام مسئول، برای بررسی و تأیید ارسال می‌شود. مهم‌ترین بخش‌های فرم شامل این موارد است:
- مشخصات دستگاه و پروژه
- مبلغ و اعتبار معامله
- مشخصات فنی و شرح نیاز
- دلایل و توجیه ترک تشریفات
- مشخصات پیمانکار یا مشاور پیشنهادی
- سوابق و اطلاعات مرتبط با معامله
مهم ترین نکات حقوقی صدور مجوز ترک تشریفات مناقصه
ترک تشریفات مناقصه یک استثناء قانونی است و نمی‌توان آن را جایگزین روال معمول مناقصه کرد. برای صدور مجوز آن، وجود شرایط خاص، تأیید مرجع صلاحیت‌دار و مستندات کافی ضروری است. به طورکلی، لیست مهم‌ترین نکات حقوقی این مجوز عبارت‌اند‌از:
- وجود شرایط خاص یا اضطراری و توجیه‌پذیر بودن ترک تشریفات
- تأیید درخواست توسط هیأت سه‌نفره و سایر مقامات دارای صلاحیت
- رعایت سقف‌های مالی و حدود اختیارات قانونی
- تکمیل و امضای فرم‌های قانونی درخواست
- وجود و تامین اعتبار مالی معامله
- تفکیک ترک تشریفات از عدم الزام به برگزاری مناقصه
- مستندسازی کامل دلایل و مراحل تصمیم‌گیری
نبود مستندات کافی یا رعایت نکردن ضوابط ترک تشریفات مناقصه، می‌تواند برای مسئولان دستگاه، مسئولیت اداری و مالی ایجاد کند.
