ضریب ارتفاع و طبقات چیست؟

آیا می‌دانید افزایش ارتفاع و تعداد طبقات چه اثری بر هزینه اجرای پروژه دارد؟ پاسخ این سؤال را می‌توان در تعریف ضریب ارتفاع و ضریب طبقات پیدا کرد. در واقع، این دو ضریب برای محاسبه هزینه اجرای پروژه در شرایط مختلف به کار می‌روند. 

اما تعریف دقیق ضریب ارتفاع و طبقات چیست و چگونه محاسبه می‌شوند؟ در این راهنما از مجله هزاره، با ضریب ارتفاع و طبقات به طور کامل آشنا می‌شوید؛ از نحوه محاسبه و شرایط اعمال آن‌ها در صورت‌وضعیت تا کاربرد هریک در پروژه‌ها. در انتهای مقاله با بررسی جدول مقایسه‌ای نیز تفاوت این دو ضریب را بهتر درک خواهید کرد.

تعریف ضریب ارتفاع و طبقات

ضریب ارتفاع برای اجرای کار در ارتفاع بیشتر از حد مبنای فهرست‌بها استفاده می‌شود. این ضریب، هزینه‌های اضافی اجرای عملیات در ارتفاع را پوشش می‌دهد. در حالی‌که، ضریب طبقات برای اجرای کار در طبقات بالاتر از همکف یا پایین‌تر از زیرهمکف به کار می‌رود. هزینه حمل مصالح و سختی اجرای کار در تعیین آن مؤثر است.

تفاوت کاربرد و مبنای تعیین ضریب ارتفاع و طبقات

تفاوت ضریب ارتفاع و طبقات در مبنای محاسبه هزینه است. ضریب ارتفاع به میزان ارتفاع محل اجرای کار مربوط می‌شود، اما ضریب طبقات به موقعیت کار در ساختمان و شماره طبقه بستگی دارد. 

به عبارت ساده، اگر ارتفاع اجرای عملیات عامل افزایش هزینه باشد، ضریب ارتفاع مطرح است. ولی اگر قرارگیری عملیات در طبقات مختلف ساختمان باعث افزایش هزینه شود، ضریب طبقات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فرمول و نحوه محاسبه ضریب ارتفاع و طبقات

برای محاسبه ضریب ارتفاع و طبقات ، اول باید مشخص شود پروژه بر اساس کدام فهرست‌بها اجرا می‌شود. در فهرست های قدیمی تا سال ۱۳۸۷، ضریب ارتفاع برای ارتفاع بیشتر از ۳٫۵ متر محاسبه می‌شد و مبنای آن، ارتفاع و مساحت محل اجرای کار بود. از سال ۱۳۸۸، ضریب ارتفاع از پیوست ضرایب حذف و با ضریب طبقات ادغام شد. 

در فهرست های جدید، ضریب ارتفاع و طبقات بر اساس مساحت و موقعیت طبقات محاسبه می‌شود. بنابراین، فرمول ضریب ارتفاع و ضریب طبقات یکسان نیست. در ادامه، روش و فرمول هر‌کدام را بر اساس آخرین فهرست‌بها و ضوابط مربوط بررسی می‌کنیم. 

روش محاسبه ضریب ارتفاع

ضریب ارتفاع بر اساس ارتفاع محل اجرای عملیات و جدول‌های فهرست‌بها تعیین می‌شود. به طوری‌که ابتدا ارتفاع اجرای کار مشخص می‌شود، سپس ضریب مربوط به آن ارتفاع از جدول فهرست‌بهای رشته مربوط انتخاب و در محاسبات اعمال می‌شود.

برای مثال، فرض کنید مبلغ اجرای یک عملیات قبل از اعمال ضریب ارتفاع ۵۰ میلیون تومان و ضریب ارتفاع ۱٫۱۰ باشد.فرمول محاسبه مبلغ پس از اعمال ضریب ارتفاع به صورت زیر است: 

مبلغ نهایی = مبلغ اولیه اجرای کار × ضریب ارتفاع              

در نتیجه، با جایگذاری در فرمول بالا، مبلغ نهایی اجرای عملیات ۵۵ میلیون تومان خواهد بود: (۵۰ × ۱٫۱۰ = ۵۵ میلیون تومان)

روش محاسبه ضریب طبقات

ضریب طبقات بر اساس طبقه محل اجرای کار و ضوابط فهرست‌بها تعیین می‌شود. ابتدا طبقه اجرای عملیات مشخص و سپس ضریب مربوط به آن از جدول فهرست‌بها انتخاب می‌شود. محاسبه آن نیز طبق پیوست دوم فهرست‌بهای ابنیه انجام می‌شود. 

فرمول محاسبه ضریب طبقات: ضریب طبقات = ۱ + [(Σ iFᵢ) − (Σ jBⱼ)] ÷ (۱۰۰S)

در این رابطه، Fᵢ مساحت طبقات بالاتر از همکف، Bⱼ مساحت طبقات پایین‌تر از زیرهمکف و S مجموع زیربنای ساختمان است.

برای درک بهتر نحوه محاسبه، فرض کنید مبلغ اجرای یک عملیات ۸۰ میلیون تومان و ضریب طبقات ۱٫۰۵ باشد. فرمول محاسبه مبلغ پس از اعمال ضریب طبقات به صورت زیر است:

مبلغ نهایی = مبلغ اولیه اجرای کار × ضریب طبقات

۸۰ × ۱٫۰۵ = ۸۴ میلیون تومان و مبلغ نهایی اجرای عملیات ۸۴ میلیون تومان خواهد بود.

تاثیر ارتفاع و طبقات بر هزینه های اجرای کار 

افزایش ارتفاع و طبقات، حمل مصالح و جابه‌جایی تجهیزات را دشوارتر می‌کند. اجرای کار در ارتفاع بیشتر، به تجهیزات و زمان بیشتری نیاز دارد.

به طور‌کلی، مهم‌ترین اثرات افزایش ارتفاع و طبقات عبارتند از:

• افزایش هزینه حمل و انتقال مصالح به طبقات
• افزایش هزینه اجرای داربست و تجهیزات دسترسی
• افزایش زمان جابه‌جایی نیرو و تجهیزات
• دشوارتر شدن اجرای برخی عملیات ساختمانی

شرایط اعمال ضریب ارتفاع و طبقات

اعمال ضریب ارتفاع و طبقات به وجود شرایط تعیین‌شده در فهرست‌بها بستگی دارد. برای ضریب ارتفاع، بیشتر بودن ارتفاع از حد مجاز و برای ضریب طبقات، قرارگیری کار در طبقات مشمول باید بررسی شود.

 مهم‌ترین شرایط اعمال استفاده ضریب ارتفاع و طبقات عبارت‌اند از:

• ارتفاع محل اجرا: بیشتر بودن ارتفاع از حد تعیین‌شده در فهرست‌بها، شرط بررسی ضریب ارتفاع است.
• موقعیت طبقه: قرارگیری محل اجرا در طبقات مشمول، شرط بررسی ضریب طبقات است.
• ردیف کاری: ردیف مورد‌نظر باید طبق فهرست‌بها مشمول ضریب باشد.
• پیش‌بینی در پیمان: ضریب باید در برآورد و اسناد پیمان پیش‌بینی شده باشد.
• ضوابط فهرست‌بها: نحوه اعمال ضریب باید با فهرست‌بهای مربوط مطابقت داشته باشد..

اعمال هم‌زمان ضریب ارتفاع و ضریب طبقات

ضریب ارتفاع و طبقات الزاماً هم‌زمان اعمال نمی‌شوند. ضریب طبقات به موقعیت طبقه و ضریب ارتفاع به ارتفاع محل اجرای کار مربوط است. اگر هر دو ضریب مشمول یک عملیات باشند، به‌صورت ضربی اعمال می‌شوند؛ نه جمعی. 

اعمال این ضرایب باید طبق ضوابط فهرست‌بهای مربوط و پیش‌بینی‌های برآورد اولیه پیمان انجام شود. اگر هر دو ضریب قابل اعمال باشند، نکات زیر اهمیت دارد:

• مبنای محاسبه: ضریب طبقات برای موقعیت طبقه و ضریب ارتفاع برای ارتفاع کار است.
• نحوه ترکیب: دو ضریب به‌صورت ضربی اعمال می‌شوند، نه جمعی.
• ترتیب اعمال: ردیف ابتدا در ضریب طبقات و سپس در ضریب ارتفاع ضرب می‌شود.
• شرط اعمال: هر دو ضریب باید طبق ضوابط فهرست‌بها قابل اعمال باشند.

نحوه اعمال ضریب ارتفاع و طبقات در صورت‌وضعیت

در صورت‌وضعیت، ابتدا مقدار کار انجام‌شده و نرخ ردیف محاسبه می‌شود. سپس، اگر ردیف مورد‌نظر مشمول ضریب ارتفاع یا طبقات باشد، ضریب مربوط طبق فهرست‌بها روی مبلغ همان ردیف اعمال می‌شود.

جدول مقایسه ای ضریب ارتفاع و ضریب طبقات

تفاوت ضریب ارتفاع و طبقات فقط به ارتفاع یا طبقه محدود نمی‌شود و مبنای تعیین، کاربرد و نحوه اعمال آن‌ها نیز متفاوت است.  در جدول زیر، مهم‌ترین تفاوت‌های ضریب ارتفاع و طبقات را یکجا ببینید: